Ăn dặm và tất cả những kiến thức mẹ cần biết

Ăn dặm là bước đệm đầu đời giúp trẻ phát triển toàn diện và hoàn thiện khả năng ăn uống sau này. Nhưng nhiều gia đình có con lần đầu vẫn còn đang bỡ ngỡ không biết khi nào nên cho bé ăn dặm, bé nên ăn những thực phẩm nào, món nào trẻ không ăn được…Cùng tham khảo bài viết dưới đây để hiểu đầy đủ về ăn dặm theo khuyến cáo của Viện Dinh dưỡng Quốc gia.

Ăn dặm là gì?

Ăn dặm là giai đoạn bé chuyển dần từ việc bú hoàn toàn bằng sữa mẹ hoặc sữa công thức sang ăn các loại thực phẩm phong phú và đa dạng hơn. Các loại thức ăn này có tác dụng bổ sung chất dinh dưỡng giúp trẻ phát triển toàn diện chứ không thay thế được sữa mẹ. Mẹ vẫn cần cho trẻ bú đủ, tiến hành giảm lượng sữa và tăng số lượng thức ăn lên từng chút theo độ tuổi của trẻ.

Thời gian mẹ nên bắt đầu cho bé ăn dặm

Theo Viện Dinh dưỡng Quốc gia khuyến cáo rằng thời điểm tốt nhất cho trẻ bắt đầu ăn dặm là vào sau 6 tháng tuổi. Vì từ 6 tháng tuổi trở đi là thời gian bé tăng trưởng mạnh mẽ, tốc độ tăng trưởng nhanh đồng nghĩa với việc nhu cầu dinh dưỡng của con cũng tăng lên. Sữa mẹ lúc này không đủ đáp ứng dinh dưỡng cho trẻ, nhất là sau 6 tháng, sữa mẹ bắt đầu loãng và ít dần đi. Chính vì thế, trẻ cần được bổ sung chất dinh dưỡng bằng cách ăn dặm để có thể phát triển tốt và khỏe mạnh.

Theo Viện Dinh dưỡng Quốc gia, từ 6 – 12 tháng tuổi, sữa mẹ cung cấp hơn một nửa nhu cầu dinh dưỡng của trẻ. Từ 12 – 24 tháng tuổi, sữa mẹ cung cấp ít nhất một phần ba nhu cầu dinh dưỡng của trẻ.

Tác hại của việc cho bé ăn dặm quá sớm hoặc quá muộn

Nhiều cha mẹ cho bé ăn dặm quá sớm, thậm chí từ khi bé mới được 3 – 4 tháng, điều này tiềm ẩn rất nhiều nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ như:

  • Nguy cơ ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa do hệ tiêu hóa của trẻ còn non nớt, chưa thích nghi được với một số loại thức ăn.
  • Thức ăn không đảm bảo, khó tiêu hóa khiến trẻ bị tiêu chảy, táo bón.
  • Bé ăn dặm sớm khiến trẻ bú mẹ ít đi, các chất dinh dưỡng trong sữa mẹ bị thiếu hụt ở trẻ, đặc biệt là các chất giúp tăng đề kháng.
  • Trẻ bú ít gây tăng nguy cơ mang thai sớm ở người mẹ.

Nếu cho trẻ ăn dặm quá muộn (sau 9 tháng) sẽ khiến trẻ bị thiếu các chất dinh dưỡng cần thiết cho quá trình tăng trường, dẫn đến nguy cơ bị suy dinh dưỡng, còi xương, thiếu máu…

Ăn dặm đúng cách

Theo kinh nghiệm được đúc kết từ việc chăm sóc sức khỏe trẻ em của Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ (American Academy of Pediatrics), ăn dặm đúng cách cần đảm bảo những nguyên tắc sau:

  • Cho trẻ tập ăn dặm những thức ăn gần giống với sữa mẹ hoặc gần giống với sữa công thức để bé quen dần với “những thức ăn mới lạ”. Nên tuân thủ nguyên tắc “ngọt – mặn” khi bắt đầu giai đoạn cho bé ăn dặm, thường thì bột ngọt sẽ là lựa chọn đầu tiên khi tập cho trẻ ăn dặm vì mùi vị “tương tự” với sữa mẹ, trẻ được cho ăn dặm bằng bột ngọt trước rồi sẽ dần thay thế bằng bột mặn với nhiều thành phần dinh dưỡng hơn.
  • Nguyên tắc “ít – nhiều” để luyện tập cho hệ tiêu hóa của trẻ thích ứng dần với lượng và thành phần thức ăn ngày càng phong phú. Cho trẻ ăn với lượng ít rồi tăng dần đạt ăn 10 gram bột, rau xanh tăng dần đạt 10 gram , thịt 10 gram sau khi say, dầu ăn hoặc mỡ động vật đạt 5 ml mỗi bữa … sẽ đảm bảo sự tiêu hóa và cung cấp đầy đủ năng lượng – dưỡng chất cần thiết cho nhu cầu tăng trưởng và phát triển của trẻ.
  • Nguyên tắc “loãng – đặc” cần ghi nhớ để quá trình ăn dặm của trẻ luôn được “suôn sẻ”, đây là nguyên tắc giúp trẻ không bị “phản ứng” khi tiếp xúc với thức ăn lạ và hệ tiêu hóa của trẻ có thể tiêu hóa được những thức ăn phức tạp hơn.
  • Nguyên tắc “tô màu chén bột” nghĩa là bột ăn dặm của trẻ cũng đảm bảo đủ 4 nhóm thức ăn quan trọng giúp trẻ phát triển tốt.
  • Nguyên tắc “không ép trẻ ăn” khi trẻ không muốn ăn nữa hoặc tỏ ra phản đối việc ăn dặm, cha mẹ nên cho trẻ tạm ngưng việc ăn dặm một thời gian 5 – 7 ngày rồi sau đó sẽ tiếp tục tập luyện để trẻ không bị căng thẳng trong việc ăn dặm.

Khi bắt đầu ăn dặm, sau lần thử thứ nhất, nếu bé háo hức há miệng và vui vẻ tiếp nhận đồ ăn thì bạn có thể yên tâm là bé đã sẵn sàng. Trái lại, nếu bé nhăn nhó, ngoảnh mặt đi hoặc phì thức ăn ra thì bé chưa sẵn sàng và mẹ không nên ép con. Nếu lần đầu chưa thành công, mẹ hãy kiên trì thử lại. Nói chung, thường phải sau 6-10 lần trẻ mới chấp nhận thức ăn mới và khả năng này tăng lên đáng kể sau 12-15 lần thử.

Ăn dặm thế nào là an toàn?

Cách cho bé ăn dặm lần đầu tiên mẹ có thể thực hiện như sau: Lấy một chút đồ ăn vào bát con (bát như đựng nước mắm trong gia đình) và cho bé ăn bằng thìa 5ml. Mẹ cũng không nên lấy thức ăn đầy thìa và nhét thẳng thìa vào miệng bé mà nên lấy từng chút một và cho bé ăn một cách từ từ để bé làm quen dần với mùi vị thức ăn.

Với trẻ ăn dặm 5 tháng tuổi hay sớm hơn mốc 6 tháng, bữa ăn dặm đầu tiên mẹ càng không nên đặt nặng yếu tố ăn nhiều mà nên chú trọng vào việc giới thiệu thức ăn với con cũng như quan sát thái độ của con với thức ăn để điều chỉnh thực đơn cho phù hợp.

Để luôn đảm bảo an toàn cho bé khi ăn dặm, tránh các tình trạng hóc, nghẹn, sặc nguy hiểm, mẹ cần nhớ:

  • Luôn để trẻ ngồi trong ghế ăn khi ăn dặm và luôn cài đai an toàn cho con cẩn thận khi con ngồi trong ghế ăn dặm
  • Không rời mắt khỏi con trong suốt quá trình ăn
  • Phân biệt biểu hiện của các hiện tượng hóc, nghẹn, sặc và nắm rõ cách sơ cứu khi con bị hóc, nghẹn, sặc
  • Đảm bảo thức ăn của con không lẫn xương hay các loại vỏ cứng
  • Đối với các loại trái cây nhỏ và thon dài, cắt đôi theo chiều dọc và bỏ hạt đối với tất cả các loại quả

Dinh dưỡng và thói quen ăn dặm lành mạnh cho trẻ

Thực phẩm ăn dặm tốt nhất cho trẻ

Thực đơn ăn dặm cho bé nên có đầy đủ các loại thực phẩm đa dạng, đặc biệt là rau, củ, quả nên cho bé ăn đủ theo màu sắc cầu vồng. Nếu bé tỏ ra không thích một loại thức ăn nào đó, mẹ hãy cứ thỉnh thoảng giới thiệu cho bé nhưng không cần ép bé phải ăn.

Các loại sách ăn dặm kiểu Nhật, sách hướng dẫn ăn dặm BLW sẽ là nguồn tham khảo hữu ích giúp mẹ xây dựng thực đơn ăn dặm dinh dưỡng và lành mạnh cho trẻ.

Đối với trẻ ăn dặm truyền thống, mẹ chỉ cần nhớ tuân thủ thứ tự giới thiệu thực phẩm và các nguyên tắc chế biến đồ ăn dặm cũng như kỉ luật bàn ăn là có thể xây dựng thực đơn khoa học cho bé.

Một số loại thực phẩm ăn dặm được các chuyên gia dinh dưỡng đánh giá là mang lại nguồn dinh dưỡng tuyệt vời cho trẻ có thể kể đến:

  • Các loại hoa quả: Bơ, chuối, quả việt quất, mận khô
  • Các loại rau củ: Bông cải xanh, khoai tây, đậu lăng, bí đỏ
  • Các loại thịt chứa nhiều sắt: Các loại thịt đỏ và thịt gia cầm sẫm màu
  • Sản phẩm từ sữa: Sữa chua (đối với trẻ dưới 1 tuổi nên cho trẻ ăn sữa chua không đường làm từ sữa mẹ, sữa công thức)

Thực phẩm nên tránh khi cho bé ăn dặm

Thực phẩm ăn dặm cho bé không phải là tất cả các loại thực phẩm mà người lớn chúng ta ăn hàng ngày. Một số loại thực phẩm dễ gây dị ứng nguy hiểm, khó tiêu hoặc chứa nhiều chất không có lợi cho hệ tiêu hóa non nớt được các chuyên gia khuyến cáo không nên cho trẻ làm quen trong quá trình ăn dặm.

Một số thực phẩm, gia vị mẹ cần lưu ý không nên cho bé làm quen khi ăn dặm đó là:

  • Mật ong: Tuyệt đối không cho trẻ dưới 1 tuổi ăn mật ong cũng như các loại thức ăn chứa mật ong
  • Muối và các sản phẩm chế biến sẵn chứa nhiều muối
  • Đường và các sản phẩm chứa đường (nước trái cây đóng chai, sữa tươi, bánh kẹo…)
  • Sữa tươi, trứng, lạc và các loại hạt khác
  • Các loại quả tròn nhỏ có khả năng gây hóc, nghẹn nên được sơ chế và chế biến cẩn thận trước khi cho trẻ ăn

Đối với muối và đường, nhiều mẹ cho rằng nếu không nêm gia vị thì thức ăn sẽ nhạt và khó ăn làm con biếng ăn, không thích thú với bữa ăn. Điều này đã được các chuyên gia chứng minh là không đúng vì vị giác của trẻ nhỏ chưa phát triển như người lớn, trẻ chưa phân biệt được mặn nhạt nên đây không phải lý do khiến trẻ lười ăn, biếng ăn.

Quan trọng hơn là thận của trẻ dưới 1 tuổi chưa hoàn thiện để lọc quá nhiều muối và đường trong thức ăn, vì thế nên việc nêm gia vị vào thức ăn của trẻ sẽ khiến các cơ quan trong cơ thể làm việc quá tải, dễ dẫn đến một số bệnh cho trẻ sau này.

Trái cây, rau xanh – Hai thực phẩm lý tưởng cho bé ăn dặm

Các loại rau cho bé ăn dặm tùy vào điều kiện sinh sống của gia đình mà có thể thay đổi cho phù hợp. Đối với trẻ bắt đầu ăn dặm, nên cho trẻ ăn từ các loại củ quả rồi mới đến rau lá. Một số loại rau củ được khuyến cáo nên cho trẻ tập ăn sớm là khoai lang, khoai tây, khoai mỡ, cà rốt, súp lơ…

Việc kết hợp các loại rau củ cho bé ăn dặm cũng là vấn đề quan trọng mẹ cần lưu ý. Không phải loại rau củ nào cũng có thể kết hợp với nhau vì sự kết hợp không hợp lý sẽ làm trẻ khó tiêu hoặc khiến cho mùi vị món ăn không hấp dẫn với trẻ nữa.

Mẹ cũng có thể làm hoa quả nghiền cho bé để bổ sung chất xơ trong trường hợp trẻ không thích ăn rau. Mẹ nên chọn các loại quả có kết cấu mềm để làm hoa quả nghiền, ví dụ như chuối hoặc bơ. Nếu hoa quả nghiền quá đặc khiến trẻ không ăn được, mẹ có thể pha loãng bằng sữa mẹ hoặc sữa công thức để đạt được độ loãng phù hợp với con. Tuy nhiên, đây là sự thay thế không được khuyến khích, bởi sau cùng rau xanh 

Trái cây cho bé 6 tháng tuổi nói riêng và trẻ sơ sinh nói chung nên được chọn từ các nguồn cung cấp thực phẩm an toàn. Một số tiêu chuẩn an toàn mẹ có thể tin tưởng hiện nay là thực phẩm có chứng nhận VIETGAP hoặc GLOBALGAP. Nếu có điều kiện, mẹ có thể trồng rau sạch tại nhà để cung cấp thực phẩm cho bé ăn dặm.

Nên cho trẻ ăn hoa quả vào thời gian nào trong ngày cũng là vấn đề khiến nhiều mẹ đau đầu vì một bữa ăn có cháo và rau củ dường như đã là đủ đối với bé. Đối với trẻ ăn BLW thì rất đơn giản, mẹ có thể cắt hoa quả theo kích thước như rau củ rồi cho bé ăn ngay trong bữa ăn.

Còn đối với bé ăn dặm kiểu Nhật hoặc ăn dặm truyền thống, mẹ có thể cho bé làm quen với món hoa quả nghiền như một bữa phụ sau giấc ngủ trưa của con.

Các vấn đề thường gặp ở trẻ ăn dặm

Đau bụng ở trẻ ăn dặm

Đa phần trẻ bị rối loạn tiêu hóa khi ăn dặm vì hệ tiêu hóa của con đang tập thay đổi và thích nghi với việc thay đổi chế độ ăn từ ăn sữa mẹ hoàn toàn sang ăn kết hợp với nhiều loại thực phẩm khác nhau. Các vấn đề thường gặp là đầy bụng, nôn, táo bón, tiêu chảy,…

Bé bị đầy bụng và nôn nguyên nhân phổ biến là do trẻ ăn quá nhiều hoặc nuốt nhiều hơi khi ăn, thức ăn không phù hợp với khả năng tiêu hóa… Mẹ có thể hạn chế tình trạng này bằng cách cân đối lại lượng ăn và thứ tự giới thiệu thức ăn cho con, vỗ ợ hơi đúng cách sau khi con bú sữa.

Nếu tình trạng đầy bụng và nôn kéo dài, mẹ nên đưa con đến bệnh viện kiểm tra kĩ hơn.

Việc bé ăn dặm không đi ngoài trong 1-2 ngày và táo bón là hai vấn đề hoàn toàn khác nhau, mẹ cần lưu ý. Nếu 1-2 ngày không đi ngoài nhưng con vẫn chơi ngoan, ăn ngủ tốt, không có dấu hiệu khó chịu thì mẹ đừng lo lắng, chỉ là con chưa có nhu cầu đi ngoài thôi.

Táo bón khi ăn dặm

Bé 6 tháng mới ăn dặm bị táo bón hay các mẹ lớn hơn đã quen với việc ăn dặm bị táo bón thường sẽ có các biểu hiện giống nhau: Chậm đi ngoài, bụng cứng, chướng bụng, chán ăn, quấy khóc khi đi ngoài, phân cứng (đôi khi bé như phân dê), xì hơi nặng mùi…

Nguyên nhân tại sao trẻ bước vào giai đoạn ăn dặm lại bị táo bón về cơ bản cũng giống như nguyên nhân của các vấn đề tiêu hóa khác là do hệ tiêu hóa đang làm quen với việc tiêu thụ thức ăn ngoài sữa.

Ngoài ra, còn có thể do trẻ không được bổ sung đủ sữa hoặc nước (đối với trẻ trên 6 tháng), thức ăn quá đặc, khẩu phần ăn ít chất xơ…

Vậy mẹ cần làm gì khi trẻ ăn dặm bị táo bón? Cách đơn giản nhất là cho trẻ uống đủ sữa và nước mỗi ngày, điều chỉnh độ đặc loãng của thức ăn phù hợp với từng lứa tuổi, bổ sung thêm rau củ vào bữa ăn của bé.

Mẹ cũng có thể học cách massage bụng cho bé để con dễ đi ngoài hơn, hạn chế tình trạng táo bón.

Thực đơn ăn dặm cho bé bị táo bón có thể bổ sung thêm một số món ăn làm từ chuối, rau mồng tơi, đậu bắp, mận khô… Đây là các loại thực phẩm có thể giúp việc đi ngoài của bé được dễ dàng hơn, cải thiện tình trạng táo bón.

Sặc và hóc khi ăn dặm

Sặc và hóc là những hiện tượng thường gặp khi trẻ mới bắt đầu ăn dặm. Nguyên nhân chính là do trẻ đang tập nuốt thức ăn, phản xạ đóng nắp thanh quản khi nuốt chưa hoàn thiện dẫn tới thức ăn tràn vào và gây nguy hiểm cho đường thở.

Nguyên nhân trẻ bị sặc cháo còn có thể do bé không ngồi ghế ăn khi ăn (nằm ăn hoặc ăn rong), không tập trung khi ăn (vừa ăn vừa chơi) hay do mẹ đút quá nhiều cháo một lúc. Mẹ cần tránh những trường hợp này để giảm tối đa nguy cơ sặc cháo cho con.

Nhiều bé hay bị sặc khi uống nước, đối với trường hợp này, mẹ nên giảm lượng nước uống của bé, chỉ cho bé uống từng ít một để con tập cách nuốt từ từ, khi con đã uống tốt mới tăng dần lượng nước lên.

Nhiều trường hợp sặc và hóc nếu không sơ cứu kịp thời và đúng cách sẽ gây nguy hiểm đến tính mạng của con. Vì thế mẹ cần biết cách phân biệt sặc và hóc cũng như trang bị các kĩ năng sơ cứu cần thiết để sơ cứu cho con khi cần thiết.

Cách xử lý khi trẻ bị sặc thức ăn lỏng là sử dụng các dụng cụ an toàn hút sạch thức ăn còn lại trong mũi và miệng để thông đường thở cho con cũng như tránh việc thức ăn ứ đọng gây nguy hiểm cho hệ tiêu hóa.

Đối với trường hợp trẻ bị nghẹt thở do hóc các loại thực phẩm rắn hay đồ vật nhỏ, mẹ cần bình tĩnh thực hiện sơ cứu, tuyệt đối không cố gắng móc tay sâu vào họng con để lấy dị vật ra.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *